Vind je juridische documenten ook zo ingewikkeld? Je bent niet de enige. Voor veel mensen is de taal die in de rechtszaal en in wettelijke teksten wordt gebruikt, een flinke drempel. Dit kan het lastig maken om je rechten en plichten goed te begrijpen. Bij voorRecht-rechtspraak werken we er hard aan om rechtspraak voor iedereen toegankelijker en begrijpelijker te maken. Daarom zijn we altijd op zoek naar nieuwe manieren om de kloof tussen complexe juridische taal en de burger te overbruggen.

In die zoektocht heeft masterstudent Applied Data Science, Maurits Hanhart, een interessant onderzoek uitgevoerd in samenwerking met ons. In juli rondde hij zijn afstudeerscriptie succesvol af. Zijn missie: uitzoeken of kunstmatige intelligentie (AI) ons kan helpen om juridische teksten automatisch te vereenvoudigen, zonder dat de juridische betekenis verloren gaat.

Hoe pakte Maurits dit aan?

Maurits ging grondig te werk. Hij gebruikte samenvattingen van juridische uitspraken van voorRecht-rechtspraak en liet verschillende geavanceerde taalmodellen (de motoren achter AI zoals ChatGPT) deze teksten versimpelen naar een B1-taalniveau. Dit is een niveau dat voor ongeveer 80% van de Nederlanders goed te begrijpen is.

Maar een tekst versimpelen is één ding; ervoor zorgen dat de juridische boodschap precies hetzelfde blijft, is een tweede en cruciaal punt. Om de kwaliteit van de versimpelde teksten te beoordelen, zette Maurits een slim, drieledige werkwijze op:

• Automatische controles: Hierbij werd het woordgebruik van de teksten vergeleken met een uitgebreide database van bestaande B1-teksten. Door te meten hoe groot de overlap in taalgebruik was, kon objectief worden vastgesteld of de nieuwe tekst qua woordkeuze daadwerkelijk aansluit bij het B1-taalniveau.
• Validatie met behulp van AI: Maurits liet andere, geavanceerde AI-modellen de versimpelde teksten beoordelen op leesbaarheid, behoud van betekenis en juridische juistheid.
• Beoordeling door experts: Uiteindelijk werden de resultaten voorgelegd aan een taalexpert én een juridisch expert voor het definitieve, menselijke oordeel.

Wat waren de resultaten?

Het onderzoek van Maurits toont aan dat taalmodellen heel goed in staat zijn om ingewikkelde juridische taal om te zetten naar duidelijke en toegankelijke teksten. En dat terwijl de juridische kern en nauwkeurigheid grotendeels behouden blijven. Dit opent de deur naar een toekomst waarin juridische documenten voor iedereen begrijpelijk zijn.

Dezelfde AI-validatiemodellen die in dit onderzoek zijn gebruikt, kunnen bovendien worden ingezet als een krachtig hulpmiddel voor de toekomst. Ze kunnen automatisch nieuwe teksten controleren op de mate van leesbaarheid en direct suggesties doen om deze makkelijker te begrijpen te maken. Op die manier wordt het niet alleen makkelijker om bestaande documenten te vertalen, maar zorgen we ook dat toekomstige communicatie direct helder en toegankelijk is.

Zowel de validerende AI-modellen als de menselijke experts waren het erover eens: de versimpelde teksten waren veel beter te begrijpen en bleven juridisch overeind. Hoewel er soms nog kleine foutjes werden gemaakt, laat dit onderzoek zien dat AI een krachtig hulpmiddel kan zijn in onze missie om de Rechtspraak dichter bij de mensen te brengen. Een mooie stap voorwaarts naar een rechtssysteem dat voor iedereen te begrijpen is!